Ορισμός
Λανθασμένη αντίληψη της πραγματικότητας. Συχνότερα χωρίς επίγνωση της νόσου.
Αιτίες
Σχιζοφρένεια, η πιο συνηθισμένη ψύχωση (ψευδαισθήσεις, περίεργες παραισθήσεις, βλέπε Σχιζοφρένεια/ σχιζοσυναισθηματική διαταραχή παρακάτω), ισχυρή κληρονομικότητα.
Παραληρηματική διαταραχή (βλέπε το υποκεφάλαιο παρακάτω, π.χ. παράνοια ισχυρής ζηλοτυπίας, παράνοια με μεμψιμοιρία).
Ψυχώσεις -αντιδραστικές, -οργανικές, -οφειλόμενες σε ουσίες, -συναισθηματικές
(βλέπε παρακάτω στις διαφορικές διαγνώσεις).
Η γενική ερμηνεία για την εκδήλωση της ψύχωσης είναι ότι ψυχοκαταπόνηση/ δοκιμασίες προσβάλλουν ένα πληγωμένο άτομο.
Ως αιτιολογικοί παράγοντες θεωρούνται το ντοπαμινεργικό σύστημα του ΚΝΣ, οι αποκλίσεις στην επικοινωνία μεταξύ περιοχών του εγκεφάλου, καθώς και περιοχικές δυστροφίες και μεταβολικές αλλοιώσεις του ΚΝΣ.
Συμπτώματα
Εκδηλώνεται όλο το φάσμα μεταξύ έντονης εσωστρέφειας/ παθητικότητας/ απουσίας μεμονωμένων παραληρηματικών ιδεών/ ψευδαισθήσεων μέχρι έντονα υποκριτικής συμπεριφοράς.
Ορισμένες φορές ασυνάρτητη ομιλία, χαλαροί και δυσνόητοι συνειρμοί, αδικαιολόγητο γέλιο.
Μερικές φορές σοβαρή απόκλιση και συχνά επαναληπτικές στερεότυπες κινήσεις.
Ο ασθενής μπορεί να πιστεύει ότι ακούει φωνές (ορισμένες φορές οι φωνές αυτές του υποδεικνύουν να κάνει πράξεις).
Μπορεί να πιστεύει ότι βλέπει εικόνες και επίσης να βιώνει αισθητηριακές/-γευστικές εμπειρίες.
Τα σχιζοφρενικά συμπτώματα με ψευδαισθήσεις και/ή παράξενες παραληρητικές ιδέες ξεκινούν από την ηλικία των 18-27 ετών.
Στη συναισθηματική ψύχωση η καταθλιπτική διάθεση προηγείται των ψυχωσικών συμπτωμάτων.
Εκδηλώνεται σε όλες τις ηλικίες.
Διαφορική διάγνωση
Σύγχυση (κυρίως αποπροσανατολισμός), διασχιστική κατάσταση (μειωμένη αίσθηση παρουσίας, ελλιπής κατανόηση της πραγματικότητας, επίδραση στο επίπεδο συνείδησης, επηρεασμένη αυτοεπίγνωση, αμνησία).
Μακροχρόνια ψυχοκαταπόνηση + έλλειψη ύπνου μπορούν να προκαλέσουν ψύχωση, (βλέπε την κυκλοειδή ψύχωση παρακάτω),
οφειλόμενη σε φάρμακα (π.χ. από χλωροκίνη, ντοπαμινεργικά σκευάσματα, κορτικοστεροειδή, θυροξίνη, βήτα αποκλειστές, αντιχολινεργικά φάρμακα, κυρίως όσο αφορά ηλικιωμένους),
κατάχρηση ναρκωτικών (αλκοόλ [αλκοολική ψύχωση Wernicke-Korsakoff], ναρκωτικά, ψευδαισθησιογόνα),
καταναγκαστικές πράξεις, καθώς και καταναγκαστικές σκέψεις (διάκριση από τη σχιζοφρένεια),
άλλες ψυχιατρικές καταστάσεις (διαταραχές προσωπικότητας [π.χ. παρανοειδής, συναισθηματικά ασταθής, σχιζοτυπική διαταραχή προσωπικότητας], αναπτυξιακές διαταραχές, διπολική διαταραχή με συμπαγή παραληρήματα της διάθεσης [βλέπε παραληρητική κατάθλιψη παρακάτω],
PTSS, καταναγκαστικές σκέψεις/-πράξεις, σύνδρομο Asperger/ αυτισμός, επιλόχεια ψύχωση),
ορμονικές διαταραχές (θυρεοτοξίκωση, παραθυρεοειδισμός, υπογλυκαιμία),
λοίμωξη (υψηλός πυρετός, προσβολή του ΚΝΣ), όγκος (ΚΝΣ),
νευρολογική ασθένεια (άνοια, επιληψία, αγγειοεγκεφαλικά επεισόδια),
νόσος, που ανήκει στο πεδίο της ειδικότητας της παθολογίας (ουραιμία, ηπατική εγκεφαλοπάθεια, σαρκοείδωση, ηλεκτρολυτικές διαταραχές, ΣΕΛ, έλλειψη-Β12 κ.ά.).
Διερεύνηση
Ιστορικό (κληρονομικότητα; Κοινωνική κατάσταση;
Ναρκωτικά; Ψυχικό/ σωματικό τραύμα; Φάρμακα;/ Νευρολογική νόσος;).
Εκτίμηση κινδύνου αυτοκτονίας, νευρολογική εξέταση, γλυκόζη-πλ, Hb, ΤΚΕ/CRP, Na-ορ, K-ορ, Ca-ορ, Mg-ορ, T4 ίσως έλεγχος HIV /-μπορέλια /-σύφιλης.
Επίπεδο συγκέντρωσης φαρμάκων; Εξετάζεται το ενδεχόμενο ΑΤ-εγκεφάλου. ΗΕΓ;